Utylizacja odpadów medycznych w placówce – aktualne przepisy, procedury i obowiązki

Obowiązek prawidłowej utylizacji odpadów medycznych nie wynika jedynie z regulacji prawnych, ale także z troski o bezpieczeństwo pacjentów, personelu medycznego i całej społeczności. Drobnoustroje obecne na zużytych artykułach medycznych mogą stanowić realne zagrożenie epidemiczne, dlatego kluczowe jest przestrzeganie odpowiednich procedur. Z tego artykułu dowiesz się wszystkiego, co trzeba wiedzieć o gospodarowaniu odpadami w placówce medycznej.

Odpady medyczne – co to takiego?

Zgodnie z obowiązującym prawem, odpady medyczne to wszelkie odpady powstałe w wyniku udzielania świadczeń zdrowotnych lub prowadzenia badań naukowych z zakresu medycyny a także weterynarii. Dotyczy to zarówno materiałów jednorazowego użytku, jak i pozostałości po zabiegach, diagnostyce czy opiece nad pacjentem. Mogą to być przedmioty skażone krwią, płynami ustrojowymi, tkankami, a także leki czy chemikalia. Ich utylizacja wymaga zachowania szczególnych środków ostrożności ze względu na potencjalne zagrożenie biologiczne.

Najczęściej występujące rodzaje odpadów medycznych

W placówkach medycznych spotykamy się z kilkoma podstawowymi rodzajami odpadów, które klasyfikowane są według kodów. Oto przykłady kodów odpadów najczęściej powstających w szpitalach, przychodniach i gabinetach:

• 18 01 01 – odpady ostre, np. igły, skalpele, ampułki. Wymagają one specjalnych, sztywnych pojemników zabezpieczających przed skaleczeniem.
• 18 01 02* – części ciała i organy oraz pojemniki na krew i jej składniki. Z reguły przekazywane są do spalania w specjalistycznych spalarniach.
• 18 01 03* – odpady zawierające żywe drobnoustroje chorobotwórcze lub ich toksyny. Bardzo niebezpieczne – muszą być przechowywane i transportowane w ścisłych reżimach sanitarnych.
• 18 01 04 – odpady inne niż niebezpieczne – m.in. zużyte rękawiczki, maseczki medyczne, gaziki, strzykawki bez igieł.

Każdy z tych kodów określa sposób postępowania z konkretnym rodzajem odpadów. Niedostosowanie się do specyficznych wymogów może prowadzić do konsekwencji prawnych i finansowych tak dla całego podmiotu, jak i dla poszczególnych członków personelu, zobowiązanych do dbania o dobrostan własny oraz pacjentów.

Przechowywanie odpadów medycznych

Zasady przechowywania odpadów regulują szczegółowe przepisy. Każdy rodzaj odpadu powinien być gromadzony w odpowiednio oznakowanym pojemniku, których podział ułatwia zastosowanie wyrazistych, z góry ustalonych kolorów:

• czerwony – odpady niebezpieczne, zakaźne (np. 18 01 03*),
• żółty – odpady zawierające chemikalia i leki (np. 18 01 04),
• inny niż czerwony i żółty (np. czarny) – odpady inne niż niebezpieczne.

Pojemniki, do których wrzuca się odpady ostre (np. skalpele, igły) muszą być sztywne, odporne na uszkodzenia oraz oznakowane odpowiednimi etykietami. Miękkie odpady mogą trafiać do worków: jednorazowych, szczelnie zamykanych i uniemożliwiających kontakt zawartości z otoczeniem.

Czas przechowywania odpadów medycznych jest również ściśle określony – np. odpady zakaźne nie mogą być przechowywane dłużej niż 72 godziny w temperaturze pokojowej lub do 30 dni, jeśli zapewnione jest chłodzenie (poniżej 10°C).

Co robić z odpadami w podmiocie medycznym?

Każdy podmiot leczniczy ma obowiązek zawarcia umowy z firmą uprawnioną do odbioru i utylizacji odpadów medycznych. Firma taka musi posiadać odpowiednie zezwolenia oraz stosować procedury zgodne z przepisami prawa. Harmonogram odbiorów powinien być dostosowany do ilości generowanych odpadów i obowiązujących terminów ich przechowywania. Ważne jest także prowadzenie ewidencji odpadów – obecnie w systemie BDO – oraz przechowywanie dokumentacji potwierdzającej odbiór i unieszkodliwienie odpadów – na pewno zapytają o nią inspektorzy podczas kontroli Sanepidu.

Odpady medyczne – obowiązki podmiotu leczniczego

Podsumowując – w kwestii odpadów medycznych placówka medyczna ma obowiązek:

• klasyfikowania odpadów i oznaczania ich odpowiednimi kodami,
• stosowania odpowiednich pojemników i worków,
• prowadzenia dokumentacji w systemie BDO,
• zapewnienia bezpiecznego przechowywania odpadów,
• podpisania umowy z odbiorcą odpadów,
• szkolenia personelu w zakresie postępowania z odpadami,
• przestrzegania terminów odbiorów.

Po odbiorze przez wyspecjalizowaną firmę odpady są transportowane w warunkach zgodnych z przepisami – np. w chłodni, jeśli tego wymaga ich charakter. Trafiają następnie do instalacji unieszkodliwiania, najczęściej poprzez spalanie w temperaturze powyżej 850°C, co pozwala całkowicie zneutralizować biologiczne zagrożenie.